ماجرای مهمانان مرموزی که حضرت ابراهیم از آنان ترسید

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سوره ذاریات در آیات ۷ تا ۳۱، دو جبهه کاملاً متفاوت را به تصویر می‌کشد، از یک سو، جبهه‌ای که بر پایه دروغ، جهل و دشمنی با حقیقت شکل گرفته و سرانجامی جز نابودی ندارد، و از سوی دیگر، جبهه پرهیزکاران که به سبب ایمان و عمل صالح، مشمول رحمت و پاداش الهی می‌شوند.

بنابر روایت فارس، علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را بیانگر یکی از سنت‌های همیشگی خداوند می‌داند، سنتی که بر اساس آن، اهل حق سرانجام عزت می‌یابند و اهل باطل، هرچند مدتی قدرت‌نمایی کنند، سرانجام گرفتار کیفر الهی خواهند شد.

دشمنی که بر پایه دروغ و جهل بنا شده است

آیات با سوگند به آسمان آغاز می‌شود، «وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُکِ» آسمانی که از نظم و استحکام شگفت‌انگیزی برخوردار است. سپس خداوند می‌فرماید که «إِنَّکُمْ لَفِی قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ»، مخالفان پیامبر سخنان پراکنده و متناقضی درباره وحی و رسالت مطرح می‌کردند. گاهی پیامبر(ص) را شاعر می‌خواندند، گاهی ساحر و زمانی مجنون.

علامه طباطبایی این اختلاف‌گویی را نشانه نداشتن منطق می‌داند زیرا کسی که بر حقیقت تکیه دارد، سخنش استوار است، اما اهل باطل همواره گرفتار تناقض‌اند.

قرآن سپس می‌فرماید که «قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ» مرگ و نابودی بر دروغ‌پردازان و حدس‌زنندگان باد. مقصود کسانی هستند که بدون علم، حقیقت را تحریف می‌کنند و با شایعه، تهمت و دروغ، مردم را از مسیر حق دور می‌سازند.

در ادامه، آنان را چنین معرفی می‌کند: «الَّذِینَ هُمْ فِی غَمْرَةٍ سَاهُونَ»؛ کسانی که در غفلت و جهل فرو رفته‌اند و از واقعیت غافل هستند. آنان با تمسخر می‌پرسند: «أَیَّانَ یَوْمُ الدِّینِ»؛ روز جزا چه زمانی است؟ اما پاسخ قرآن هشداردهنده است «یَوْمَ هُمْ عَلَی النَّارِ یُفْتَنُونَ» روزی که در آتش گرفتار خواهند شد و نتیجه رفتار خود را خواهند چشید.

پرهیزکاران، ستون‌های جبهه حق

در برابر این گروه، قرآن سیمای اهل تقوا را ترسیم می‌کند «إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ» آنان در باغ‌ها و کنار چشمه‌های بهشتی جای دارند و «آخِذِینَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ»؛ با رضایت، نعمت‌های الهی را دریافت می‌کنند.

این پاداش، نتیجه مستقیم سبک زندگی آنان است. قرآن ویژگی‌های آنان را برمی‌شمارد «کَانُوا قَلِیلًا مِنَ اللَّیْلِ مَا یَهْجَعُونَ» شب‌ها اندکی می‌خوابیدند و بخشی از شب را به عبادت اختصاص می‌دادند. «وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» سحرگاهان از خدا آمرزش می‌خواستند و پیوسته در مسیر اصلاح خود بودند.

ویژگی دیگر آنان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی است «وَفِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ» در اموال خود حقی برای نیازمندان قائل بودند. جامعه مؤمن تنها با عبادت فردی ساخته نمی‌شود، بلکه عدالت اقتصادی و دستگیری از محرومان نیز از ارکان جبهه حق است.

نشانه‌های خدا برای اهل یقین

پس از معرفی پرهیزکاران، قرآن نگاه انسان را به نشانه‌های الهی معطوف می‌کند «وَفِی الْأَرْضِ آیَاتٌ لِّلْمُوقِنِینَ * وَفِی أَنْفُسِکُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ». سراسر زمین و حتی وجود خود انسان، سرشار از نشانه‌های قدرت خداست.

سپس می‌فرماید که «وَفِی السَّمَاءِ رِزْقُکُمْ وَمَا تُوعَدُونَ» روزی و وعده‌های الهی در تدبیر خداوند قرار دارد.آنگاه با سوگندی کم‌نظیر تأکید می‌کند که «فَوَرَبِّ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ» پروردگار آسمان و زمین سوگند یاد می‌کند که این وعده‌ها همانند سخن گفتن انسان، قطعی و تخلف‌ناپذیر است. المیزان این سوگند را از قاطع‌ترین تأکیدهای قرآن بر حتمی بودن وعده‌های الهی می‌داند.

مهمانان ابراهیم آغاز یک بشارت و یک هشدار

از آیه ۲۴، قرآن به ماجرای مهمانان حضرت ابراهیم(ع) می‌پردازد فرشتگانی که در قالب انسان بر او وارد شدند «هَلْ أَتَاکَ حَدِیثُ ضَیْفِ إِبْرَاهِیمَ الْمُکْرَمِینَ».

ابراهیم با نهایت ادب و کرامت، بدون آنکه چیزی بگوید، بهترین غذا را برای آنان آماده کرد «فَرَاغَ إِلَی أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِینٍ». هنگامی که دید آنان غذا نمی‌خورند، در دل احساس نگرانی کرد، اما فرشتگان گفتند: «لَا تَخَفْ»؛ مترس.

سپس بزرگ‌ترین بشارت را به او دادند «وَبَشَّرُوهُ بِغُلَامٍ عَلِیمٍ» خداوند فرزندی دانا به او عطا خواهد کرد. همسر ابراهیم که سالخورده و نازا بود، با شگفتی گفت که «عَجُوزٌ عَقِیمٌ» آیا در این سن و با این وضعیت ممکن است صاحب فرزند شوم؟ اما فرشتگان پاسخ دادند که این وعده، فرمان قطعی پروردگار حکیم است.

علامه طباطبایی این بشارت را نمونه‌ای از قدرت مطلق خدا می‌داند خدایی که اگر اراده کند، همه محاسبات عادی بشر دگرگون می‌شود. همین فرشتگان، مأموریت دیگری نیز داشتند، عذاب قوم لوط. به این ترتیب، یک گروه از فرشتگان، هم پیام‌آور رحمت برای جبهه ایمان بودند و هم مجری مجازات دشمنان منحرف و آلوده.

مجموع این آیات، تصویری روشن از سنت الهی ارائه می‌دهد دروغ، جهل و دشمنی با حق، هرچند مدتی میدان‌دار باشد، سرانجام به شکست و عذاب می‌انجامد، اما ایمان، تقوا، عبادت، انفاق و اعتماد به وعده‌های الهی، انسان را در جبهه‌ای قرار می‌دهد که پایان آن رحمت، عزت و پیروزی است.

خداوند در این آیات نشان می‌دهد که هم بشارت و هم مجازات، هر دو بر اساس عدالت و حکمت او جاری می‌شود و تاریخ، بارها این سنت تغییرناپذیر را به نمایش گذاشته است.